Nie tylko Totart. Alternatywne ruchy kulturowe w PRL i okresie transformacji systemowej
konferencja naukowa
Uniwersytet Gdański, ECS
wstęp wolny
23–24/04/2026
Zjawisko kultury alternatywnej pozostaje niedookreślone i wieloparadygmatyczne. Łączy w sobie wątki artystyczne, społeczne, polityczne i obyczajowe, wymykając się prostym klasyfikacjom. Ta niejednoznaczność otwiera przestrzeń do nowych badań, interpretacji i odczytań – zarówno z perspektywy historii kultury, socjologii, jak i studiów nad codziennością, pamięcią, płcią czy emocjami.
Z okazji 40 rocznicy powstania Tranzytoryjnej Formacji Totart zapraszamy do udziału w konferencji naukowej poświęconej alternatywnym ruchom kulturowym w Polsce Ludowej i okresie transformacji systemowej. Celem konferencji jest próba przyjrzenia się ruchom subkulturowym, teatrom offowym, galeriom i środowiskom sztuk wizualnych, samoorganizującym się grupom literackim i wydawnictwom drugiego obiegu. Wiele z tych zjawisk wyprzedzało przemiany społeczne i mentalne, które w pełni ujawniły się dopiero w okresie transformacji po 1989 roku.
Każde z wystąpień trwa 15 minut.
Konferencję naukową „Nie tylko Totart. Alternatywne ruchy kulturowe w PRL i okresie transformacji systemowej” zorganizowali: Europejskie Centrum Solidarności, Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego oraz Centrum Aktywności Studenckiej i Doktoranckiej.
Partnerem projekcji filmu jest Video Studio Gdańsk.
kontakt | dominik.bien@ug.edu.pl
lokalizacje
23/04/2026 → Uniwersytet Gdański, Wydział Historyczny i Filologiczny, ul. Wita Stwosza 55, sala 1.48 (parter)
24/04/2026 → Europejskie Centrum Solidarności, Plac Solidarności 1, biblioteka (1 piętro)
Program konferencji
23/04/2026 czwartek
→ Uniwersytet Gdański, Wydział Historyczny i Filologiczny, ul. Wita Stwosza 55, sala 1.48 (parter)
11.00–13.00
Panel studencki
lic. Jakub Maruszak,Uniwersytet Gdański | Prefabrykowana nostalgia. Socrealizm i socmodernizm w alternatywnej wyobraźni estetycznej współczesnej kultury Polski
lic. Zuzanna Bramowicz,badaczka niezależna| Bunt medialno-kulturowy – analiza porównawcza PRL i współczesnej Polski
lic. Olga Sapiechowska,Uniwersytet Warszawski| Trasa – zlot – hipchata. Konstrukcja przestrzeni subkultury hipisowskiej czasów PRL na podstawie powieści „Mistycy i narkomani” Wojciecha „Tarzana” Michalewskiego
lic. Julia Kuster,Uniwersytet Gdański | Alternatywne ruchy kontrkulturowe PRL w kulturze filmowej na przykładzie filmu „Raz, dwa, trzy” w reż. Piotra Szulkina (1972)
lic. Wiktor Brożek,Uniwersytet Jagielloński| Środowisko „Po prostu” – buntownicy czy koniunkturaliści?
13.00–13.20
Przerwa kawowa
13.20–15.40
debata | Totart – sztuka, prowokacja, polityka – 40 lat później
uczestnicy | Dariusz „Brzóska” Brzóskiewicz, Mikołaj Jurkowski, Paweł „Paulus” Mazur, Zbigniew Sajnóg, Ryszard Tymon Tymański
prowadzenie | dr Dominik Bień, Uniwersytet Gdański
15.40–16.00
Przerwa kawowa
16.00–18.30
pokaz filmu dokumentalnego | Totart – czyli odzyskiwanie rozumu w reż. Bartosza Paducha (2014)
pokaz filmu dokumentalnego | Partia, pieniądze, rock&roll – Nie wierzę politykom w reż. Pawła Chmielewskiego (1997)
24/04/2026 piątek
→ Europejskie Centrum Solidarności, Plac Solidarności 1, biblioteka (1 piętro)
9.15–11.15
Panel 1
prof. Wojciech Polak,Uniwersytet Mikołaja Kopernika | Elementy stosowane przez ruchy kontrkulturowe w antysystemowych wystąpieniach studentów toruńskich w latach 80.
dr hab. Mirosław Supruniuk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu | Polska sztuka emigracyjna w drugim obiegu wydawniczym
dr hab. Zbigniew Girzyński, dr Anna Łukaszewska,Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim| Codzienne życie młodzieży w PRL w kontekście postaw kontrkulturowych w latach 60. i 70.
dr Ewelina Ślązak, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi | „Precz z czerwonymi kapturkami” – Galeria Działań Maniakalnych w Łodzi jako ruch alternatywny schyłku PRL
dr Artur Kuprianis, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi | Pod skrzydłami Solidarności. Łódzka wystawa „Konstrukcja w procesie” w 1981 roku
mgr Anna Kulczyk,Muzeum w Gliwicach | Z piwnic do muzeum. Wystawa czasowa jako narzędzie opowieści o muzycznej kontrkulturze Gliwic
11.15–11.30
Przerwa kawowa
11.30–13.00
Panel 2
prof. Urszula Jarecka, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk | Przestrzenie wolności… Moda i przemyt (idei)
dr Marek Rogulski, Fundacja Tysiąc Najjaśniejszych Słońc | Wybrane niezależne działania społeczno-artystyczne lat 80. i ich ekstrakcja w postaci Stowarzyszenia Klub Inicjatyw Społecznych i Galerii C 14 w 1990 roku, w Gdańsku
dr Zofia Dworakowska, Uniwersytet Warszawski | Miasto. Pole akcji – o pozateatralnych praktykach Akademii Ruchu
dr hab. Paweł Stachowiak, Uniwersytet Adama Mickiewicza | Jerzy Grotowski. Heretyk dwóch kościołów
dr Jan Hlebowicz, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku | Gdańska „Jedynka” a polski ruch anarchistyczny. Alternatywna aktywność uczniów I LO
mgr Łukasz Wojtecki, Muzeum Solca im. Księcia Przemysła w Solcu Kujawskim| Osiedlowy Klub Spółdzielczy „Baltazar” w Solcu Kujawskim – czyli początki niezależnej kultury w małym przemysłowym miasteczku
13.00–13.45
Przerwa obiadowa
13.45–15.30
Panel 3
dr Piotr Abryszeński, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku | Przebiśniegi i pierwiosnki. Fenomen trójmiejskich teatrów studenckich lat 50. i 60
dr Joanna Pankau, Uniwersytet Adama Mickiewicza | Kultura zinowa jako alternatywny obieg komunikacji środowisk artystycznych w Polsce i jej przeobrażenia po 1989 roku
mgr Agnieszka Bartków, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu | „W tej sytuacji sprawa nabiera zupełnie innego wymiaru” – o polskiej sztuce niezależnej lat 80.
mgr Kamil Burczyński,Uniwersytet Wrocławski | Prasa trzeciego obiegu (ziny) jako źródło narracji o niezależnej muzyce rozrywkowej PRL lat 80.
mgr Mariusz Węgrzyn, badacz niezależny | Przedproża wolności – literatury, sztuki, kariery? „Przedproża. Miesięcznik Gdańskich Spotkań Artystycznych” 1990–1994 oczami redaktora
mgr Łukasz Krajnik,Uniwersytet Gdański | Czasopismo „bruLion” – paradoks kontrkultury zatomizowanej
15.30–15.45
Przerwa kawowa
15.45–17.15
Panel 4
dr hab. Anna Borowska, Uniwersytet Warszawski | Między dźwiękiem a słowem: styl narracji nośnikiem subkulturowego buntu w tekstach TSA i Moskwy w 1984 roku
mgr Jagoda Macios, Uniwersytet Civitas | Bunt stolicy w gablotce. Mitologizacja i komercjalizacja warszawskiej sceny niezależnej lat 80. i 90. w potransformacyjnych narracjach pamięci
mgr Julia Jewszel,Uniwersytet Jagielloński| Subkultura jako dziedzictwo. Przypadek bikiniarzy i współczesnych inicjatyw społeczno-artystycznych
dr Maja Dobiasz-Krysiak, Uniwersytet Mikołaja Kopernika | Olsztyńska „Pracownia” jako pionierka ABR w Polsce
dr Artur Trapszyc, Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu | Klub BaBoDes w Cekcynie. Lokalna scena kontrkultury w stylu Flower Power (lata 60. i 70.)
17.15–17.30
Przerwa kawowa
17.30–19.00
Panel 5
mgr Martyna Majkowska, Uniwersytet Gdański | Pogłosy alternatywnej muzycznej sceny Trójmiejskiej, czyli jak wybrzmiewają współczesne wcielenia idei postransformacyjnych i czy jeszcze je słychać
dr Sebastian Rerak, Uniwersytet Jagielloński |Yass – muzyczna kontynuacja trójmiejskiego undergroundu
mgr Alicja Figarska, badaczka niezależna | Między oficjalnością a alternatywą. Osiedlowe domy kultury jako przestrzeń codziennej twórczości w PRL
mgr Łukasz Bień, Uniwersytet Gdański | Inspiracje kulturowe i społeczne członków Totart
mgr Kamila Krężel, Muzeum Narodowe w Szczecinie | Pokolenie No Future. Muzealna opowieść o szczecińskiej kontrkulturze lat 80. i 90.
19.00–19.15
Zakończenie konferencji